Fundacja Bonum Commune

Polskie testy zdaniowe do badań zrozumiałości mowy

Nowatorskie narzędzie diagnostyczne prof. Edwarda Ozimka (UAM–Poznań)

Polskie testy zdaniowe, to pierwsze polskie narzędzie diagnostyczno-terapeutyczne pozwalające na kompleksową diagnostykę wpływu deficytów słuchowych na rozumienie mowy.

Wady słuchu najczęściej występujące polegają na częściowym lub niekiedy nawet całkowitym ograniczeniu słyszenia, a w konsekwencji ograniczonym odbiorze i rozumieniu sygnałów, w tym mowy. W przypadku dziecka z wadą słuchu nabycie języka jest kluczowe dla prawidłowego rozwoju i funkcjonowania społecznego. Wrodzone wady słuchu w naszym kraju są wykrywane i rozpoznawane w pierwszych tygodniach życia, dzięki czemu dziecko bardzo szybko otrzymuje fachowe wsparcie i odpowiednie zaopatrzenie. Sprawa staje się znacznie trudniejsza, gdy mamy do czynienia z zaburzeniami przetwarzania słuchowego, których nie daje rozpoznać się bez specjalistycznych badań. Dziecko z zaburzonym przetwarzaniem słuchowym jest dzieckiem dobrze słyszącym. W związku z tym zazwyczaj nie jest podejrzewane o problemy ze słyszeniem i odbieraniem dźwięków.

Spektrum objawów zaburzeń przetwarzania słuchowego często manifestuje się (w zależności od rodzaju deficytu) dopiero, kiedy dziecko rozpoczyna naukę w szkole. Wśród najczęściej występujących objawów znajduje się: zaburzone rozumienie mowy, deficyty pamięci słuchowej, przekręcanie słów, zamiana kolejności głosek, zaburzona koncentracja i cechy nadwrażliwości słuchowej. Zaburzenia przetwarzania słuchowego, jak i wady słuchu w konsekwencji zaburzają funkcjonowanie dziecka, nabywanie przez niego wiedzy oraz wpływają na jego rozwój emocjonalny.

Zestaw testów prof. E. Ozimka pozwala na wczesną diagnostykę rozumienia mowy zarówno u dzieci z dobrym słuchem, jak i dzieci korzystających z aparatów słuchowych oraz implantów ślimakowych. Stanowi on kompleksowe narzędzie diagnostyczne oraz terapeutyczne. Pozwala mierzyć i monitorować postępy dziecka z dowolnym zaburzeniem słyszenia.

Rodzaje testów zrozumiałości mowy.

Zestaw nowych polskich testów zdaniowych do oceny zrozumiałości mowy obejmuje:

• Polski Test Zdaniowy – PTZ - przeznaczony dla młodzieży i dorosłych wykorzystujący zdania zaczerpnięte z życia codziennego;
• Polski Test Zdaniowy typu Matrix – PTZ - M - przeznaczony dla młodzieży i dorosłych wykorzystujący zdania o stałej strukturze syntaktycznej i małej zawartości kontekstualnej;
• Polski Pediatryczny Test Zdaniowy typu Matrix – PPTZ – M - test przeznaczony dla dzieci, wykorzystujący zdania o stałej strukturze syntaktycznej.

Zestaw testów uzupełniają:

• Polski Test Trypletów Cyfrowych – PTTC – test screeningowy wykorzystujący sekwencje cyfr;
• Polski Test Zdaniowy zrozumiałości mowy przyspieszonej typu Matrix – PTZMP – M – dla młodzieży i dorosłych bazujący na zdaniach przyspieszonych (bez maskowania szumem).

Zastosowanie i funkcje Polskiego Pediatrycznego Testu Zdaniowego Typu Matrix – PPTZ - M

PPTZ - M przeznaczony jest do oceny zrozumiałości mowy u dzieci, w tym z wadami i zaburzeniami słyszenia. PPTZ - M – jest pierwszym polskim testem zdaniowym (test mowy z funkcją mowy utrudnionej - narzędzie diagnostyczne wykorzystywane w zaburzeniach przetwarzania słuchowego) przeznaczonym dla dzieci od 3, 4 roku życia. Struktura tego testu bazuje na macierzowej generacji zdań. Podstawa leksykalna testu odzwierciedla słownictwo oraz rozkład fonemowy charakterystyczny dla mowy dzieci. Test daje możliwość badania rozumienia mowy u dzieci od 3, 4 roku życia dzięki zastosowaniu interfejsu obrazkowego (odpowiedź obrazkowa umożliwia uzyskanie odpowiedzi nawet przy utrudnionym kontakcie werbalnym). Dzieci od 5 roku życia (w zależności od rozwoju mowy) mogą być diagnozowane z zastosowaniem odpowiedzi obrazkowej lub werbalnej. Test pozwala na diagnostykę rozumienia mowy oraz wyznaczenie paramentów związanych z jej dynamiką dzięki zastosowaniu adaptacyjnej procedury diagnostycznej (test z zastosowaniem szumu „babble noise” – powstały z wielokrotnej superpozycji zdań testu). Badanie testem wykonywane jest w oparciu o subiektywny próg MCL (próg przyjemnego słyszenia) badanego pacjenta. Niewątpliwą zaletą testów prof. E. Ozimka jest dokładność oraz powtarzalność wyników. Wyniki oparte są na wskaźnikach psychometrycznych i psychoakustycznych określonych dla konkretnych grup wiekowych. PPTZ - M – jako test mowy utrudnionej, może stanowić jedno z podstawowych narzędzi diagnostycznych w zakresie rozpoznawania zaburzeń przetwarzania słuchowego w tym deficytu integracji międzypółkulowej i zaburzeń funkcji czasowych. Test odwzorowuje naturalny proces komunikacyjny, a dzięki dodatkowym funkcjom terapeutycznym test PPTZ - M pozwala na trening funkcji słuchowych i monitorowanie postępów dziecka.

Od jesieni 2014 roku test PPTZ - M jest zastosowany w pilotażowym projekcie wczesnego rozpoznawania zaburzeń przetwarzania słuchowego („Projekt badań przesiewowych dzieci 6 i 7 letnich z zastosowaniem Polskiego Pediatrycznego Testu Zdaniowego PTZ–D prof. Edwarda Ozimka”), którego głównym inicjatorem i koordynatorem jest Fundacja BONUM COMMUNE - bonumcommune.pl.

opracowanie - Karolina Zienkiewicz – pedagog - neuroterapeuta

Źródła:

1. prof. Edward Ozimek - Polskie testy do badań zrozumiałości mowy – Instytut Akustyki, UAM, Poznań 2011.
2. dr Jędrzej Kociński: Wpływ Separacji Przestrzennej Źródeł Zakłócających Na Zrozumiałość Mowy Polskiej, Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu – monografia.
3. Edward Ozimek, Dariusz Kutzner, Aleksander Sęk, Andrzej Wicher: Nowe testy do pomiarów zrozumiałości mowy w szumie dla języka polskiego: test zdaniowy oraz test trypletów cyfrowych, Biuletyn PSPS, nr 29, s. 16.